Đề xuất đánh thuế vào "lợi nhuận chưa thực hiện" đối với giới siêu giàu tại California đang châm ngòi cho một cuộc đối đầu căng thẳng giữa chính quyền tiểu bang và thung lũng công nghệ. Trong khi các nhà hoạch định chính sách kỳ vọng nguồn thu mới cho ngân sách, giới lãnh đạo crypto và startup cảnh báo về một kịch bản "chảy máu dòng vốn" và sự xói mòn vị thế trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu của bang này.

                                                                                              Ảnh: Minh họa

"Giấc mơ California" đang đứng trước nguy cơ trở thành cơn ác mộng đối với giới khởi nghiệp công nghệ. Dự luật mới mang tên Đạo luật Thuế Tỷ phú năm 2026 đang trở thành tâm điểm tranh luận gay gắt, phơi bày khoảng cách lớn trong tư duy quản lý kinh tế giữa chính quyền và khu vực tư nhân, đặc biệt là các ngành công nghiệp mũi nhọn như Blockchain và Fintech.

Cơ chế đánh thuế gây tranh cãi: Nhắm vào "Tài sản trên giấy"

Điểm mấu chốt khiến dự luật này trở nên "khác biệt" và gây tranh cãi nằm ở định nghĩa về đối tượng chịu thuế. Theo đó, mức thuế 5% sẽ được áp dụng cho những cá nhân có tài sản ròng trên 1 tỷ USD. Tuy nhiên, thay vì chỉ đánh thuế trên thu nhập thực tế hoặc tài sản đã thanh khoản, California muốn đánh thuế cả trên lợi nhuận chưa thực hiện.

Trong thuật ngữ tài chính, đây là một thay đổi mang tính cấu trúc. Nó buộc các nhà đầu tư phải nộp thuế cho phần gia tăng giá trị của cổ phiếu, bất động sản hoặc tiền mã hóa (crypto) mà họ đang nắm giữ, ngay cả khi họ chưa bán chúng để thu về tiền mặt.

Đối với các nhà lập pháp, đây là công cụ để đảm bảo công bằng xã hội và tài trợ cho các dịch vụ công. Nhưng đối với giới tài chính, đây là một đòn giáng mạnh vào nguyên tắc cơ bản của dòng tiền và đầu tư mạo hiểm.

Nghịch lý của nhà sáng lập: "Giàu ảo, nợ thật"

Phản ứng dữ dội nhất đến từ các nhà sáng lập và giới đầu tư mạo hiểm. Đặc thù của nền kinh tế khởi nghiệp là phần lớn tài sản của người sáng lập nằm ở cổ phần công ty – vốn là tài sản kém thanh khoản và mang tính định giá "trên giấy tờ".

Chamath Palihapitiya, một nhà đầu tư công nghệ kỳ cựu và là người chỉ trích mạnh mẽ dự luật, đã chỉ ra lỗ hổng của chính sách này: Bài toán dòng tiền. "Một nhà sáng lập trẻ có thể sở hữu cổ phần trị giá hàng tỷ USD dựa trên định giá vòng gọi vốn mới nhất, nhưng thực tế họ vẫn nhận mức lương khiêm tốn. Việc áp thuế 5% ngay lập tức sẽ đẩy họ vào đường cùng: Hoặc phải bán tháo cổ phần (gây mất quyền kiểm soát công ty), hoặc phải vay nợ cá nhân khổng lồ để đóng thuế," Palihapitiya lập luận.

Rủi ro còn lớn hơn khi thị trường đảo chiều. Nếu định giá công ty sụt giảm sau khi đã nộp thuế, nhà sáng lập sẽ chịu thiệt hại kép: Tài sản bốc hơi nhưng nghĩa vụ thuế đã thực hiện không thể thu hồi. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với lĩnh vực tiền mã hóa, nơi biên độ biến động giá tài sản cực lớn.

Làn sóng "di cư" của dòng vốn thông minh

Không chỉ dừng lại ở tranh luận lý thuyết, các lãnh đạo ngành như Hunter Horsley (Bitwise), Nic Carter (Castle Island Ventures) và Jesse Powell (Kraken) đã đưa ra cảnh báo về những hệ quả kinh tế vĩ mô.

Trong kỷ nguyên kinh tế số, dòng vốn và nhân tài có tính linh hoạt cực cao. Các doanh nghiệp blockchain và công nghệ không còn bị trói buộc bởi địa lý như các ngành sản xuất truyền thống. Giới quan sát lo ngại rằng California đang tự "bắn vào chân mình" khi gửi đi những tín hiệu thù địch đối với giới đầu tư.

• Chảy máu chất xám: Các tài năng công nghệ có xu hướng dịch chuyển sang các tiểu bang có môi trường thuế thân thiện và dễ dự đoán hơn như Texas hay Florida.

• Suy giảm hệ sinh thái khởi nghiệp: Khi rủi ro tài chính cá nhân tăng cao, động lực để các doanh nhân chấp nhận rủi ro xây dựng những "kỳ lân" (unicorn) mới sẽ giảm sút nghiêm trọng.

Tác động riêng biệt đến thị trường Crypto

Đối với ngành công nghiệp tiền mã hóa, dự luật này phản ánh sự thiếu thấu đáo của các nhà hoạch định chính sách về bản chất của tài sản kỹ thuật số. Crypto là loại tài sản có tính biến động cao và thường được nắm giữ với tầm nhìn dài hạn (HODL). Việc áp thuế trên lợi nhuận chưa thực hiện có thể buộc các "cá voi" hoặc các quỹ đầu tư phải thanh lý tài sản sớm để nộp thuế, gây áp lực bán tháo lên thị trường và làm méo mó biểu đồ giá trị thực.

Bài toán cân não giữa Nguồn thu và Đổi mới

Cuộc tranh luận tại California không đơn thuần là vấn đề về thuế suất, mà là câu chuyện về cách nuôi dưỡng sự đổi mới. Mục tiêu tăng thu ngân sách là chính đáng, nhưng việc áp dụng một cơ chế thuế chưa từng có tiền lệ lên các tài sản rủi ro cao có thể bóp nghẹt chính động lực đã đưa California trở thành nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới.

Nếu dự luật này được thông qua, Thung lũng Silicon có thể sẽ chứng kiến một cuộc "đại di cư" chưa từng có, và những người hưởng lợi sẽ là các trung tâm công nghệ mới nổi đang trải thảm đỏ đón chờ dòng vốn này.

Disclaimer: Bài viết chỉ có mục đích thông tin, không phải lời khuyên đầu tư. Nhà đầu tư nên tìm hiểu kỹ trước khi ra quyết định. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về các quyết định đầu tư của bạn.